Jak chronić produkt przed kopiowaniem na Allegro i marketplace’ach?

Mimo ogromnych korzyści wynikających z rejestracji wzoru przemysłowego wielu przedsiębiorców w dalszym ciągu rzadzko sięga po tę formę ochrony praw własności intelektualnej firmy. Jak dzięki wzorom przemysłowym "wykosić" konkurencję? Tym mocno clickbaitowym tytułem chciałbym zachęcić Cię do poznania wzorów przemysłowych i korzyści wynikających z ich rejestracji. Dzięki wzorom przemysłowym można nie tylko zabezpieczyć swój biznes, ale realnie zwiększyć sprzedaż. A to wszystko można uzyskać stosunkowo niewielkim kosztem, ponieważ opłaty urzędowe za rejestrację wzoru przemysłowego w Polsce i jego ochronę przez 5 lat to jedynie 520 zł.

Wymyślasz fajny, designerski produkt. Wrzucasz go na rynek i widzisz jak sprzedaż rośnie i rośnie. Po czasie jednak coraz więcej firm zaczyna kopiować Twój produkt, co realnie wpływa na mniejszą ilość zamówień u Ciebie. Czy ta historia jest dla Ciebie znajoma? Jeżeli tak koniecznie musisz poznać wzory przemysłowe!

Czym jest wzór przemysłowy?

Przede wszystkim musisz wiedzieć, że wzór przemysłowy chroni zewnętrzną postać produktu, czyli mówiąc prościej - jego wygląd. Wzory przemysłowe wykorzystywane są w wielu branżach, w szczególności w tych, gdzie niepowtarzalny design zapewnia przewagę konkurencyjną. Ale nie tylko! Wzory przemysłowe wykorzystać można do ochrony ogromnej ilości składników przedsiębiorstwa i zapewniam Cię, że nawet takich, o których nie miałeś pojęcia! Zrozumienie tego w jaki sposób można wykorzystać wzory przemysłowe naprawdę pozwala zyskać przewagę i zwiększyć sprzedaż.

Przepisy ustawy Prawo własności przemysłowej definiują wzór przemysłowy w ten sposób:

Wzór przemysłowy jest to nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub jego części, nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, strukturę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację.

Krótko mówiąc, wzór przemysłowy określa zewnętrzną postać przedmiotu. Ochronie podlega to co widzisz, gdy patrzysz na produkt. W związku z tym prawie każdy produkt może zostać objęty ochroną jako wzór przemysłowy. Definicja ta ma zastosowanie do ogromnej liczby towarów obecnych na rynku, czy też ich części – np. sprzętów gospodarstwa domowego, mebli, ubrań, zabawek. Ochroną można też objąć elementy produktów, jak np. opakowanie, czy też etykietę. Jako wzór przemysłowy zarejestrować można również interfejs programu komputerowego, layout strony internetowej, czy też konkretny projekt graficzny.

WAŻNEWzór przemysłowy chroni wygląd produktu. Ochrona nie obejmuje tego jak produkt działa, czyli cech funkcjonalnych, jego przeznaczenia, czy funkcji technicznych. Ochrona nie obejmuje też takich elementów produktu, które są niewidoczne.

Dlaczego warto zarejestrować wzór przemysłowy?

Podstawową korzyścią wynikającą z rejestracji wzoru przemysłowego jest uzyskanie wyłączności na korzystanie ze wzoru na terytorium gdzie wzór ten jest zarejestrowany. Oznacza to, że po rejestracji wzoru tylko Twoja firma będzie uprawniona do wprowadzania na rynek produktów, które zawierają zarejestrowany wzór. Ochrona to obejmuje nie tylko kopiowanie, czyli wprowadzanie do obrotu produktów identycznych, ale również ochronę przed podrabianiem, czyli wprowadzaniem do obrotu produktów podobnych (wywołujących podobne wrażenie). Jednocześnie w każdym przypadku gdy odkryjesz, że konkurencja sprzedaje produkt podobny do Twojego możesz natychmiast zareagować i zablokować takie działania.

Rejestracja wzoru przemysłowego może istotnie ułatwić reagowanie na oferty wykorzystujące chroniony wygląd produktu, również na platformach handlowych. Jeżeli chcesz zabezpieczyć produkt zanim pojawi się kopia, zobacz jak zastrzec produkt oraz rejestrację wzoru przemysłowego. Sama rejestracja nie gwarantuje jednak automatycznego usunięcia każdej podobnej oferty — znaczenie mają zakres prawa, podobieństwo produktów, dowody oraz procedura konkretnego marketplace’u. Jeżeli problem już występuje, zobacz jak chronić produkt przed kopiowaniem oraz poradnik jak usunąć kopię produktu z Allegro.

Więcej o korzyściach rejestracji wzoru przemysłowego przeczytasz tutaj: Dlaczego warto zarejestrować wzór przemysłowy?

Prawa autorskie do produktu

Możesz pomyśleć, ze skoro jesteś twórcą produktu to przysługują Ci do niego prawa autorskie i w razie potrzeby możesz skorzystać z ochrony jaką ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych przyznaje twórcy. Bardzo często tak będzie. Powiem nawet więcej, oprócz praw autorskich w razie naruszenia Twoich praw do produktu możesz powołać się na przepisy ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, które kopiowanie produktu uznają za czyn nieuczciwej konkurencji.

Problem jednak pojawia się w momencie, gdy musisz udowodnić swoje prawa. Nie istnieje żaden rejestr praw autorskich. W razie naruszenia Twoich praw musisz więc udowodnić, że w ogole Ci one przysługują. Musisz udowodnić, że jesteś twórcą produktu. Problemu tego nie ma gdy odpowiednio wcześniej zarejestrujesz wzór przemysłowy. Wtedy to urząd potwierdzi Twoje prawa do produktu. W przypadku ochrony produktów doskonale więc sprawdza się zasada, że "lepiej zapobiegać niż leczyć".

Z rejestracją wzoru przemysłowego i ochroną produktu w ten właśnie sposób jest trochę jak z ubezpieczeniem. Płacisz niejako na wyrost za to, że jesteś zabezpieczony w razie wypadku. Tak samo jest z ochroną produktu poprzez rejestrację wzoru przemysłowego. Ponosisz koszt prewencyjnie, ale w razie naruszenia możesz natychmiast przystąpić do działania i zablokować nieuczciwe praktyki Twoich konkurentów.

Szczególnie istotne jest to w przypadku naruszeń na platformach handlowych. Wyegzekwowanie swoich praw w oparciu o prawa autorskie, czy czyny nieuczciwej konkurencji bywa bardzo trudne, a w praktyce niekiedy niemożliwe. Z doświadczenia natomiast mogę Ci powiedzieć, że po przedstawieniu świadectwa rejestracji na wzór przemysłowy administratorzy platform handlowych natychmiast reagują i usuwają sporne oferty!

Niezarejestrowany wzór UE

W Unii Europejskiej funkcjonuje również niezarejestrowany wzór UE. Jeżeli wzór spełnia wymagania ochrony i został publicznie udostępniony w sposób przewidziany w przepisach, może korzystać z ochrony bez wcześniejszej rejestracji. Ochrona trwa 3 lata od pierwszego publicznego udostępnienia wzoru w UE i nie można jej przedłużyć. Uprawniony może sprzeciwiać się komercyjnemu używaniu wzoru wynikającemu z kopiowania; niezależne stworzenie podobnego wzoru nie jest traktowane tak samo jak kopiowanie.

W sporze dotyczącym niezarejestrowanego wzoru UE trzeba wykazać m.in. istnienie prawa, okoliczności ujawnienia oraz fakt kopiowania. To zwykle oznacza większe wymagania dowodowe niż przy zarejestrowanym prawie. Dlatego przy produktach o istotnej wartości biznesowej formalna rejestracja wzoru może znacznie ułatwić późniejsze wykazywanie zakresu przysługującej ochrony.

Więcej na temat niezarejestrowanych wzorów wspólnotowych przeczytasz w artykule: Niezarejestrowany wzór wspólnotowy, czyli sposób na ochronę produktów o “krótkim życiu”

Czy każdy produkt można zarejestrować jako wzór przemysłowy?

Praktycznie każdy produkt można zarejestrować jako wzór przemysłowy. Wzorem przemysłowym chronić można zarówno przedmioty jednowymiarowe, takie jak etykiety, logotypy, ornamentacje, jak i formy przestrzenne, np. meble, ubrania, obuwie, opakowania, naczynia, uchwyty, kształty butelek, kształty materiałów budowlanych i wykończeniowych itd. Produkt można zarejestrować jako wzór przemysłowy, jeżeli jest on nowy i posiada indywidualny charakter.

Wzór przemysłowy uważany jest za nowy, jeżeli przed datą zgłoszenia go do Urzędu Patentowego, identyczny wzór nie został publicznie udostępniony, a sam zgłaszany wzór został ujawniony nie więcej niż 12 miesięcy przed zgłoszeniem (to tzw. "ulga w nowości" o czym więcej poniżej). Wzór przemysłowy cechuje natomiast indywidualny charakter, jeżeli ogólne wrażenie jakie wywołuje on u zorientowanego użytkownika (czyli potencjalnego klienta), różni się od wrażenia wywołanego przez wzór publicznie udostępniony przed data wg której został on zgłoszony do rejestracji.

WAŻNEWzór przemysłowy musi spełniać dwa warunki, by zostać skutecznie zarejestrowanym:

• być nowy – nie może być ujawniony nigdzie na świecie przed datą jego zgłoszenia do ochrony;
• posiadać indywidualny charakter – musi być odróżniający od innych wcześniej opublikowanych wzorów

W skrócie - jako wzór przemysłowy skutecznie chronić można tylko taki produkt, który różni się od produktów dotychczas sprzedawanych na rynku. Paradoksalnie jednak brak tych cech wcale nie uniemożliwia rejestracji!

Czy można zarejestrować wzór przemysłowy, który nie jest nowy?

Tak, jest to możliwe. Wynika to z tego, że Urząd Patentowy co do zasady nie bada nowości i indywidualnego charakteruwzoru przemysłowego zgłaszanego do rejestracji. W praktyce wygląda to w ten sposób, że urząd rejestruje praktycznie każdy wzór przemysłowy, który zostanie zgłoszony.

W rzeczywistości jednak rejestracja wzoru, który nie jest nowy i nie posiada indywidualnego charakteru to nienajlepszy pomysł.Uzyskana w wyniku rejestracja ochrona jest wtedy pozorna. Wynika to z tego, że wzór przemysłowy, który w momencie rejestracji nie posiadał podstawowych cech wzoru (nowość i indywidualny charakter) można bardzo łatwo unieważnić. Może to zrobić w zasadzie każdy kto ma w tym interes. Wcale nie musi wykazawyać, że to on jest twórcą, wystarczy, że przedstawi dowody np. z portali handlowych, że taki sam produkt był w sprzedaży zanim Ty zarejestrowałeś go jako wzór przemysłowy.

WAŻNENa rejestrację wzoru przemysłowego masz 12 miesięcy od jego pierwszego publicznego udostępnienia. Jeżeli przekroczysz ten termin Twój wzór po rejestracji może zostać unieważniony.

Od tej zasady jest jeden wyjątek. Chodzi o tzw. "ulgę w nowości", która przysługuje twórcy wzoru przemysłowego. Polega ona na tym, że wzór przemysłowy nie traci cechy nowości, jeżeli zostanie zarejestrowany w ciągu 12 miesięcy od dnia jego publicznego udostępnienia. Jeżeli więc wprowadzasz jakiś produkt na rynek to możesz najpierw sprawdzić, czy jest na niego popyt, a zarejestrować go w ciągu 12 miesięcy od jego upublicznienia.

Jeżeli przekroczysz ten termin to wzór i tak najprawdopodobniej uda Ci się zarejestrować, ale musisz liczyć się z tym, że Twój konkurent moze go unieważnić, opierając wniosek o unieważnienienawet na... Twoich ofertach w sklepie internetowym, czy marketplace, z których będzie wynikać, że ten konkretny produkt sprzedawałeś wcześniej niż 12 miesięcy przed rejestracją.

Gdzie zarejestrować wzór przemysłowy?

Podobnie jak w przypadku znaków towarowych wzory przemysłowe chroni się na określonym terytorium. Terytorium to wyznacza zakres Twojego monopolu na wzór przemysłowy. W zależności od skali działalności Twojej firmy, planów biznesowych dotyczących ekspansji produktów, czy też po prostu możliwości finansowych, możesz zdecydować się na poniższe tryby ochrony:

Krajowy

Wniosek o rejestrację składasz do urzędu patentowego kraju, na terytorium którego wzór przemysłowy ma być chroniony. W przypadku polski jest to Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej.Taka rejestracja zapewnia prawo z rejestracji wzoru na terytorium Polski. Czas postępowania zależy od kompletności zgłoszenia i przebiegu badania; więcej wyjaśniamy w poradniku ile trwa rejestracja wzoru przemysłowego.

Regionalny

Zarejestrowany wzór UE daje jednolitą ochronę na terytorium Unii Europejskiej. Zgłoszenie składa się do Urzędu Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO). Prawidłowe zgłoszenie spełniające warunki Fast Track może zostać zarejestrowane nawet w ciągu 2 dni roboczych, ale nie jest to termin gwarantowany dla każdego zgłoszenia.

Międzynarodowy

Jest to rejestracja w ramach tzw. systemu haskiego. zgłoszenie należy złożyć w Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO). Procedury WIPO pozwalają wybrać spośród 91 krajów, w których może być chroniony wzór przemysłowy.

Wybór określonego urzędu rejestracji ma wpływ nie tylko na zakres terytorialny ochrony, ale również na koszty całej procedury. Jak zapewne się domyślasz rejestracja wzoru wspólnotowego jest zdecydowanie bardziej kosztowna niż rejestracja znaku tylko w Polsce. Otrzymujesz jednak za to ochronę we wszystkich krajach członkowskich Unii Europejskiej. Szczegółowe koszty rejestracji wraz z konkretnymi przykładami omawiam w dalszej części.

Często pojawia się pytanie, czy przy rejestracji wzoru UE potrzebna jest dodatkowa rejestracja w Polsce. Co do zakresu terytorialnego nie jest to konieczne: zarejestrowany wzór UE obejmuje również Polskę. Osobne zgłoszenie krajowe może mieć sens tylko wtedy, gdy wynika to z konkretnej strategii ochrony.

Ile kosztuje rejestracja wzoru przemysłowego?

Kwota 520 zł odnosi się do podstawowych opłat urzędowych związanych ze zgłoszeniem jednego wzoru w Polsce, pierwszym pięcioletnim okresem ochrony i publikacją. Nie oznacza jednak gwarancji uzyskania skutecznej ochrony w określonym czasie ani „monopolu na produkt” w oderwaniu od zakresu zarejestrowanego wzoru. Aktualne zestawienie opłat znajdziesz w poradniku ile kosztuje rejestracja wzoru przemysłowego oraz w naszym kalkulatorze kosztów.

Koszt rejestracji wzoru przemysłowego w Polsce

Jeżeli chcesz zarejestrować wzór przemysłowy w Polsce, zgłoszenie składa się do Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej. Czas postępowania zależy od poprawności dokumentacji, przedstawień wzoru oraz tego, czy urząd będzie kierował dodatkowe wezwania.

Zgłoszenie:

• opłata za zgłoszenie wzoru przemysłowego – 300 zł

Ochrona:

• za I okres ochronny ( 1 – 5 rok) – 150 zł
• za II okres ochronny (6 – 10 rok) – 250 zł
• za III okres ochronny (11 – 15 rok) – 500 zł
• za IV okres ochronny (16 – 20 rok) – 1.000 zł
• za V okres ochronny (21 – 25 rok) – 2.000 zł

+ za publikację informacji o udzielonym prawie – 70 zł

Koszt rejestracji wzoru przemysłowego w UE

System opłat EUIPO zmienił się względem stawek obowiązujących w chwili pierwotnej publikacji tego artykułu. Dlatego zamiast utrzymywać tutaj historyczną tabelę, odsyłamy do aktualizowanego zestawienia: rejestracja wzoru UE w EUIPO oraz aktualne koszty rejestracji wzoru przemysłowego. W ten sposób stawki można weryfikować w jednym miejscu wraz z linkami do oficjalnych źródeł.