Wzór przemysłowy w Polsce czy w UE — co wybrać?

Jeżeli chcesz chronić wygląd produktu, wybór między zgłoszeniem w Polsce a rejestracją wzoru UE powinien wynikać przede wszystkim z tego, gdzie faktycznie sprzedajesz albo planujesz sprzedawać produkt. Prawo udzielone przez UPRP działa na terytorium Polski. Zarejestrowany wzór UE w EUIPO ma natomiast jednolity charakter i obejmuje całe terytorium Unii Europejskiej.

Nie zawsze szerszy zakres oznacza automatycznie lepszy wybór. Dla firmy działającej wyłącznie na rynku polskim ochrona krajowa może być wystarczająca. Jeżeli jednak produkt od początku ma trafiać do klientów w kilku państwach UE, sprzedaż odbywa się przez marketplace albo planowana jest szybka ekspansja, rejestracja w EUIPO może być znacznie bardziej praktyczna.

UPRP czy EUIPO — najważniejsze różnice

Same liczby nie powinny przesądzać o wyborze. W praktyce ważniejsze jest pytanie: na jakim terytorium kopia produktu może realnie zagrozić Twojemu biznesowi?

Kiedy warto wybrać rejestrację wzoru w Polsce?

Zgłoszenie krajowe do UPRP może być dobrym wyborem, gdy najważniejszym albo jedynym rynkiem produktu jest Polska. Prawo z rejestracji udzielone przez UPRP jest ograniczone terytorialnie właśnie do Polski.

• produkt jest sprzedawany przede wszystkim w Polsce,
• nie planujesz w najbliższym czasie wejścia na inne rynki UE,
• ryzyko kopiowania koncentruje się na rynku polskim,
• chcesz rozpocząć ochronę od rynku krajowego i później świadomie zdecydować o dalszej ekspansji,
• budżet na ochronę IP jest ograniczony i chcesz chronić przede wszystkim najważniejszy rynek.

Dla pojedynczego wzoru podstawowe opłaty urzędowe w Polsce obejmują obecnie 300 zł za zgłoszenie, 150 zł za pierwszy pięcioletni okres ochrony oraz 70 zł za publikację o udzielonym prawie. Łącznie daje to 520 zł podstawowych opłat urzędowych związanych z uzyskaniem prawa i pierwszym okresem ochrony.

Kiedy lepiej wybrać wzór UE w EUIPO?

EUIPO wskazuje, że jeżeli ochrona jest potrzebna w kilku państwach UE, można uzyskać ją jednym zgłoszeniem wzoru UE. Zarejestrowany wzór UE ma charakter jednolity na całym obszarze Unii.

• sprzedajesz już w kilku państwach UE,
• prowadzisz sklep internetowy kierowany do klientów z różnych państw,
• sprzedajesz przez Allegro, Amazon lub inne marketplace’y i oferta łatwo przekracza granice,
• planujesz wejście na kolejne rynki w ciągu najbliższych miesięcy,
• produkt ma dużą wartość wizualną i łatwo może być kopiowany poza Polską,
• chcesz uniknąć składania osobnych zgłoszeń krajowych w wielu państwach.

Aktualna podstawowa opłata EUIPO wynosi 350 EUR za pierwszy wzór. W zgłoszeniu wielokrotnym opłata za każdy kolejny wzór wynosi obecnie 125 EUR. Jeżeli firma przygotowuje całą kolekcję wariantów produktu, takie zgłoszenie może być istotnym elementem strategii ochrony.

Czy wzór UE zawsze jest lepszy, bo obejmuje większy rynek?

Nie. Większy zakres terytorialny nie oznacza automatycznie, że każda firma powinna zaczynać od EUIPO. Jeżeli produkt ma znaczenie wyłącznie lokalne, a wejście na inne rynki nie jest planowane, szersza ochrona może nie dawać proporcjonalnej korzyści biznesowej.

Z drugiej strony przy produkcie skalowalnym rejestracja tylko w Polsce może szybko okazać się zbyt wąska. W e-commerce granice rynków są szczególnie płynne: produkt może pojawić się na zagranicznym marketplace albo u dystrybutora zanim firma formalnie rozpocznie ekspansję.

Czy można najpierw zgłosić wzór w Polsce, a później w UE?

Tak, ale trzeba rozróżnić dwa mechanizmy: późniejsze zgłoszenie tego samego wzoru oraz prawo pierwszeństwa. Zgłoszenie krajowe nie „zamienia się” automatycznie we wzór UE.

Przy spełnieniu odpowiednich warunków zgłaszający może w zgłoszeniu EUIPO powołać się na pierwszeństwo z wcześniejszego pierwszego zgłoszenia wzoru. Dla wzorów okres pierwszeństwa wynosi zasadniczo 6 miesięcy od daty pierwszego zgłoszenia. Dzięki prawidłowo zastrzeżonemu pierwszeństwu wcześniejsza data może być istotna przy ocenie praw do wzoru.

Jeżeli produkt był już publicznie pokazany, sprawdź również poradnik 12 miesięcy na rejestrację wzoru — jak działa okres łaski.

Co z ochroną poza Unią Europejską?

Ani rejestracja w UPRP, ani wzór UE nie daje automatycznie ochrony na całym świecie. Jeżeli kluczowymi rynkami są np. USA, Wielka Brytania, Szwajcaria albo państwa azjatyckie, trzeba zaplanować ochronę również poza UE.

Można rozważyć zgłoszenia krajowe albo system międzynarodowy administrowany przez WIPO. Wybór zależy od konkretnych rynków, kosztów, planów sprzedaży i tego, gdzie faktycznie istnieje ryzyko kopiowania.

Polska czy UE — jak podjąć decyzję krok po kroku?

1. Zmapuj obecne rynki sprzedaży

Sprawdź, gdzie produkt faktycznie generuje sprzedaż. Nie tylko gdzie znajduje się firma, ale gdzie znajdują się klienci, dystrybutorzy i platformy sprzedażowe.

2. Uwzględnij plany na najbliższe 12–24 miesiące

Jeżeli dziś sprzedajesz tylko w Polsce, ale za trzy miesiące planujesz Niemcy, Czechy i Francję, strategia oparta wyłącznie na obecnym rynku może być zbyt krótkowzroczna.

3. Oceń, gdzie najłatwiej skopiować produkt

Produkcja, dystrybucja i marketplace’y mogą powodować, że ryzyko pojawi się na innym rynku niż miejsce największej sprzedaży. W przypadku produktów łatwych do odtworzenia warto myśleć o ochronie nieco szerzej niż tylko o dzisiejszym obrocie.

4. Porównaj koszt ochrony z wartością produktu

Opłata urzędowa to tylko jedna część decyzji. Znaczenie ma także marża produktu, przewidywany czas sprzedaży, liczba wariantów, koszt potencjalnego sporu i skala szkody, którą może spowodować konkurencyjna kopia.

5. Zdecyduj, czy zgłaszasz jeden wzór czy rodzinę wariantów

Jeżeli produkt występuje w kilku istotnie różnych wariantach, warto przeanalizować je wspólnie. W EUIPO od drugiego wzoru w zgłoszeniu wielokrotnym obowiązuje obecnie niższa opłata jednostkowa niż za pierwszy wzór.

Przykład: marka zaczyna w Polsce, ale sprzedaje online

Załóżmy, że polska marka wprowadza designerską lampę. W pierwszym miesiącu większość sprzedaży pochodzi z Polski, ale sklep wysyła towar do całej UE, a firma planuje wejście na Amazon.de i współpracę z niemieckimi dystrybutorami.

W takim przypadku patrzenie wyłącznie na aktualny udział polskich klientów może prowadzić do zbyt wąskiej ochrony. Z drugiej strony, jeżeli produkt jest prototypem testowanym lokalnie i nie ma jeszcze decyzji o ekspansji, zgłoszenie krajowe może być elementem racjonalnej strategii etapowej — pod warunkiem świadomego pilnowania dalszych terminów.

Czy ochrona w UE oznacza łatwiejszą walkę z kopiami?

Szerszy zakres terytorialny daje szerszy punkt wyjścia do egzekwowania prawa, ale sama rejestracja nie usuwa automatycznie ofert konkurencji. Nadal trzeba zidentyfikować naruszenie, zebrać dowody i dobrać właściwy sposób działania — np. zgłoszenie do marketplace, wezwanie do zaprzestania naruszeń albo postępowanie sądowe.

Jeżeli ktoś już kopiuje Twój produkt, zobacz stronę ochrona produktu przed kopiowaniem oraz poradnik o ochronie na Allegro i marketplace’ach.

FAQ — wzór przemysłowy w Polsce czy w UE?

Czy polski wzór przemysłowy działa w Niemczech lub Czechach?

Nie. Prawo z rejestracji udzielone przez UPRP jest ograniczone terytorialnie do Polski. Ochronę w innych państwach trzeba uzyskać w odpowiednim systemie krajowym, regionalnym albo międzynarodowym.

Czy wzór UE obejmuje Polskę?

Tak. Zarejestrowany wzór UE ma jednolity charakter w całej Unii Europejskiej, więc obejmuje również Polskę.

Czy trzeba mieć najpierw polski wzór, żeby zgłosić wzór UE?

Nie. Można zgłosić wzór bezpośrednio do EUIPO. Wcześniejsze zgłoszenie krajowe może natomiast mieć znaczenie, jeżeli chcesz skorzystać z prawa pierwszeństwa i spełniasz warunki jego zastrzeżenia.

Czy można mieć jednocześnie polski wzór i wzór UE?

Tak. Systemy ochrony funkcjonują równolegle. To, czy utrzymywanie obu praw ma sens ekonomiczny, zależy od strategii firmy i konkretnego produktu.

Co jest tańsze: UPRP czy EUIPO?

Dla jednego wzoru podstawowe opłaty urzędowe w Polsce są niższe nominalnie niż zgłoszenie pierwszego wzoru do EUIPO. Porównanie samej opłaty może być jednak mylące, bo EUIPO daje ochronę na obszarze całej UE. Decyzję warto więc odnosić do liczby rynków, które rzeczywiście mają być objęte ochroną.

Oficjalne źródła

• UPRP — zasięg terytorialny wzoru przemysłowego,
• UPRP — opłaty za zgłoszenie,
• EUIPO — gdzie rejestrować wzór,
• EUIPO — opłaty za wzory UE.

Ekspert

Paweł Głąb

Radca prawny i wspólnik zarządzający. Specjalizacja: e-commerce, własność intelektualna i ochrona produktów.

Zadaj pytanie ↗